Yng Nghymraeg dyw e ddim yn cymryd lot i fod yn “dadleuol”  (y gair defnyddiodd hi ar y diwedd yr eitem).

Dw i’n ddiolchgar iawn i BBC Radio Cymru am y cyfle i siarad am Pethau Bychain. Gobeithio bydd neb yn anfon llythyrau iddyn nhw am fy sylwadau “dadleuol”.

Dw i’n ail-darllen traethawd gan David Crystal, ieithydd o Gaergybi:

“Small languages need every ounce of linguistic energy they can get. If significant amounts of that energy are devoted to quarrelling over which dialect of the small language is best, or condemning those who dare to experiment with the language, valuable opportunities are being wasted. Small languages need good publicity they need to maintain a positive public presence they need prestige and prestige is closely bound up with media support. But unfortunately so often in recent years one sees such languages repeatedly shooting themselves in the foot as media opportunities are wasted and what could be a positive opportunity to take the language forward tums into a piece of negative wrangling and the experience a source of national and even international ridicule. And the effect reverberates…”

Paid â defnyddio dy safon wael fel esgus i anghofio Pethau Bychain fory. Fydda i ddim!

Viva la iaith y gegin.

Darllena’r traethawd llawn gyda’r engraifft Manic Street Preachers. Mae’n wych: Towards a philosophy of language diversity gan David Crystal

Mae’n digwydd fory!

Manylion pellach.

Heno dw i’n meddwl am hawlfraint a’r iaith Gymraeg (eto).

Dw i’n meddwl am hen lyfrau a chynnwys arlein.

Stori gyntaf. Sgwennais i un o fy hoff gofnodion ym mis Mawrth 2010, Tafodieithoedd Melys (diolch blog Pethe am atgoffa fi, ti newydd wedi troi pingbacks ymlaen efallai).

Beth ddigwyddodd? Stori fer:

• Gwelais i fap gwych o felysion yn y llyfr Cymraeg, Cymrâg, Cymrêg (1989). Gwych!
• Gwnes i ddangos y llyfr at un ffrind yn y llyfrgell. Mae hi’n hoffi awgrymiadau da.
• Chwilio am gopi o’r llyfr arlein. Dim canlyniad. Hollol mas o brint. Grêt.
• Rhaid i mi rannu’r map. Dylai’r byd weld y map yma.
• Tuag wythnos hwyrach… Es i yn ôl i’r llyfrgell gyda gliniadur a sganiwr yn fy mhag.
• Pum munud hwyrach… Mae gyda fi copi o’r tudalen a’r clawr, heb unrhyw drwydded swyddogol.

Ac wedyn gwnes i feddwl am y map eto. Dim ar gael. Ar goll – efallai am byth. Ond dw i’n gallu cadw’r map am blant, dysgwyr, academyddion, ieithyddion a chefnogwyr melysion ym mhob man! Mae’n rhy hawdd – trwy fy mlog.

Ond does dim caniatâd swyddogol gyda fi. Bydd yr awduron a phobol eraill yn anghytuno gyda fy nghofnod map? Ydy e’n fair dealing dan y gyfraith Cymru a Lloegr? Throw caution to the wind, meddyliais i.

Bydd fydd yn digwydd? Efallai llythyr cease and desist? Beth yw cease and desist yn Gymraeg beth bynnag? Yn fy marn i, efallai mae cease and desist yn golygu ein hiaith arlein hefyd. Dyma’r dewisiad tro ‘ma. Dw i ddim yn poeni gormod am y perygl cyfreithiol achos dw i’n gallu tynnu unrhyw beth lawr yn syth yn y dyfodol.

Os wyt ti eisiau gwybod beth ddigwyddodd…

Digwyddodd dim byd heblaw sylw neis gan un o’r awduron gwreiddiol!

Rhyw fath o ganiatâd?

(Gyda llaw, dyw’r llyfr Cymraeg, Cymrâg, Cymrêg ddim ar gael ar y wefan Casgliad y Werin – eto.)

Mae Lawrence Lessig wedi sgwennu llawer am hawlfraint yn yr oes arlein – yn y cyd-destun Saesneg yn enwedig. Ond mae’r sefyllfa Cymraeg yn eitha gwahanol. Dyn ni’n siarad am argyfwng yma. Ydw i’n rhy gynnar i ddefnyddio’r gair argyfwng? Nac ydw, mae’r iaith Gymraeg yn rhy wan arlein yn 2010.

Dyma un o’r heriau fawr i Gymraeg yn 2010.

Gyda llaw, i sôn am Lessig postiais i gofnod diwetha am Creative Commons. Ond dw i ddim wedi dod i siarad am Creative Commons tro ‘ma.

Dyn ni angen rhyw fath o gyfraith arbennig am hawlfraint Cymraeg yn fy marn i.

Ond ddylen ni ddim yn aros. Fel un datrys i’r broblem cynnwys arlein (dim ond rhan o’r datrysiad), dyn ni’n gallu ail-cyhoeddi hen gynnwys.

Faint o lyfrau ydyn ni’n colli? Neu: faint o lyfrau ydyn ni’n gallu rhyddhau?

Cyfreithiwr dw i ddim.

Ond dw i’n gallu awgrymu ‘rheolau’ bosib am hen gynnwys a llyfrau. Beth wyt ti’n meddwl?

1. Ydy e’n hen waith mas o hawlfraint, yn y parth cyhoeddus? Os ydy, ewch i bwynt 6 yn syth!
2. Ydy’r awduron neu gwmni cyhoeddi dal yn marchnata’r gwaith? Ydy’r gwaith ar gael fel fersiwn digidol? Os ydy, stopiwch.
3. Ydy e’n fas o brint (neu ddim ar gael) yn bendant? Os nac ydw, stopiwch.
4. Gofynnwch am ganiatâd os mae’n bosib. Ymchwiliwch y credit os mae’n bosib.
5. Pam dych chi eisiau ail-cyhoeddi e? Dych chi’n fasnachol o gwbl? Well i chi peidiwch. Mae’n gymhleth heb ganiatâd penodol.
6. Ydy e’n bodoli arlein mewn ffurf dda yn barod? Os ydy, sgwennwch ddolenni iddo fe neu ail-cyhoeddwch / ail-gymysgwch. Os nac ydy…
7. Rhannwch nawr! Byddwch yn moesgar – peidiwch anghofio’r credit. Mwynhewch!

Dw i’n gwybod am y gwaith Llyfrgell Genedlaethol a Chasgliad y Werin Cymru. Maen nhw wedi rhyddhau llawer o hen bethau yn Gymraeg. Dw i’n ddiolchgar ond dylem ni fynd ymhellach na hynny. Beth am gynnwys o’r ugeinfed ganrif? Beth yw dy hoff lyfrau mas o brint?

Golwg360: “pryderon gynyddu am epidemig o golera yn y wlad ar ôl i’r achos cyntaf gael ei gadarnhau ddoe”.

Rwyt ti’n gallu cyfrannu’r elusen Red Cross yma – un o’r elusennau sy’n gweithio yr ardal.

Paid anghofio Dydd Gwener 3ydd mis Medi 2010.

Mae’r gwleidydd Ji Kekuang wedi awgrymu newidiadau i’r wasanaeth teledu Guangzhou – Mandarin yn lle Cantonese.

Yn ddiweddar aeth cannoedd o bobol i’r strydoedd (rhywbeth eitha peryglus yn Tseina – Guangzhou yn enwedig) i brotestio dros yr iaith. Mae’r heddlu wedi arestio’r ‘trefnwr’ y protestiadau.

Nawr maen nhw wedi dechrau yn Hong Kong hefyd – yr unig le mae awdurdodiadau yn caniatáu protestiadau.

Mae Cantonese yn iaith lleiafrifol yn Tseina ac yn iaith go iawn – nid tafodiaith fel yr ystyr yn Gymraeg.

Mae lot o straeon amdano fe yn bodoli arlein er enghraifft y farn hon gyda’r cyd-destun hanesyddol a’r farn hon pro-lywodraeth Tseina.

Mae Google Translate yn ddefnyddiol am sylwadau YouTube os ti ddim yn gallu darllen yr ysgrifen. (Dw i ddim yn gallu – eto.)

Dw i’n siarad gydag arbenigwyr ar hyn o bryd am drwyddedau Creative Commons a chyfieithiadau Cymraeg.

Dyn ni angen trwyddedau Cymraeg i roi’r neges ‘swyddogol’ i’r byd Cymraeg creadigol am ddiwylliant rhydd a Creative Commons.

Wrth gwrs maen nhw yn bodoli yn ieithoedd gwahanol. Ond dylen nhw lifo trwy Gymraeg.

Creawdwyr! Mae gen ti ddewis!

Dyma’r trwydded dw i’n defnyddio gyda Quixotic Quisling.

Ti’n gallu darllen y fersiwn hir a chyfreithiol hefyd – enghraifft o’r gwaith dyn ni angen gwneud.

Mae lot o gynnwys yn Gymraeg yn bodoli dan drwyddedau Creative Commons. Dw i ddim wedi cyfrif faint.

Mae gyda fi mwy o gofnodion am hawlfraint a chynnwys – ar y ffordd.

Llun gan benbore (enghraifft o rywbeth gwych dan drwydded Creative Commons!)

Yn anffodus, wnes i colli’r trafodaeth cyfryngau cymdeithasol yn y pabell Prifysgol Aberystwyth bore dydd Mawrth. (Annwyl pawb, gawn ni recordiad am unrhyw sesiwn trafodaeth technoleg yn y dyfodol os gwelwch yn dda? Dyn ni i gyd yn colli pethau trwy’r amser dw i’n gwybod ond mae Flipcam yn rhad iawn dyddiau yma a digon bach am dy boced…)

Hacio’r Iaith! Ces i amser da iawn eto gyda’r criw Hacio’r Iaith yn y dafarn The Picture House, Glyn Ebwy. Daeth yr usual suspects wrth gwrs ond oedd e’n casgliad unigryw ohonyn ni am y tro dw i’n meddwl.

Oedd e’n plesir i weld Telsa eto. Fydda i ddim yn enwi’r lleill ond dylet ti dod tro nesaf os oes gyda ti unrhyw diddordeb yn y we, blogio, technoleg a meddalwedd yn y Gymraeg – dyn ni’n croesawi unrhyw oed, unrhyw lliw, benywod a dynion. Neu trefna digwyddiad dy hun yn dy ardal (sut?).

Dyn ni’n cynllunio Hacio’r Iaith Mawr ar hyn o bryd (Aberystwyth ym mis Ionawr, mae’n debyg – fel eleni).

Yn Hacio’r Iaith, dyn ni’n trafod pynciau debyg bob tro, dyn ni rili angen “chwildro cynnwys” yn enwedig. Mae pob chwildro yn dechrau gyda hardcore o bobol, yr usual suspects, yn fy marn i. Dyn ni ddim yn disgwyl cwmniau cyfryngau mawr i wneud POPETH. Felly dyn ni dal yn meddwl am ffyrdd i annog a helpu pobol “normal” i lenwi’r we gyda Cymraeg, e.e. Pethau Bychain – diwrnod i bostio pethau Cymraeg (fideos, lluniau, testun, awdio) a dathlu Cymraeg arlein ar Ddydd Gwener 3ydd mis Medi 2010 (agor i bawb, mwy o fanylion ar y ffordd).

Wnaethon ni trafod lot o syniadau eraill cyffrous yn Hacio’r Iaith.

Dw i’n datblygu gwefan i drafod newyddion yn Gymraeg ar hyn o bryd. Mwy ar y ffordd…

Dw i rili eisiau gweld “Rheolwr S4C”, gem cyfrifiadur fel y gemau pel-droed e.e. Championship Manager…

Fideo neis gan Charlie Prestatyn ar gyfer ei fywyd. (Mae’n hollol bosib i greu fideo debyg dy hun neu fideo am rhywun enwog… Ti angen: papur, pen, camera fel Flip a syniad yn unig.)

Mae fe’n rhan o’r stori The Beach – mwy o wybodaeth am y gêm theatr (gyda National Theatre Wales).

Dylet ti dilyn Charlie a TJ ar Facebook! Diolch.

Dw i wedi bod yn datblygu cynhyrchiad newydd ym Mhrestatyn gyda National Theatre Wales gyda’r enw The Beach.

Dyw The Beach ddim yn arferol fel darn o theatr achos mae fe’n digwydd:

- ar y traeth
- heb llwyfan
- gyda actorion a gemau gyda’i gilydd
- gyda chwaraewyr nid “cynulleidfa”
- ti’n gallu newid y stori
- arlein

Arlein? Fel rhan o’r cynhyrchiad, ti’n gallu dilyn y cymeriadau ar Facebook: Charlie Prestatyn a TJ Salford.

Os oes gen ti gyfrif Facebook, dylet ti ychwanegu’r cymeriadau am fis Gorffennaf 2010! Ti’n gallu gadael sylwadau hefyd – mae’r proffiliau Facebook tu ôl y “llen” theatr. A wedyn ti’n gallu cwrdd â nhw ar y traeth am antur. Neu mwynha’r profiad arlein yn unig. (Gyda llaw, dw i ddim yn cyfrifol am eu sylwadau neu fideos. Maen nhw yn…)

Drama arlein yw celf. Mae fe’n faes eitha newydd – fideo, testun, llunia a rhyngweithio gyda phobol.

Mae theatr traddodiadol dal yn bodoli wrth gwrs. (Doedd y gitâr acwstig dal yn bodoli ar ôl y gitâr electrig.) Ond mae’n llawer o hwyl i chwarae gyda ffyrdd amgen i ddweud/creu stori.

The Beach arlein – Charlie a TJ (am ddim)
The Beach cigfyd – manylion (a thocynnau)

The above post is all about my work with The Beach theatre production for my Welsh-speaking friends/colleagues (and Google Translate aficionados). For more info check out my posts on the National Theatre Wales Community about online characters, game design or anything with the tag ntw05.